არსებული საშემოსავლო გადასახადის ეფექტიანობის კვლევა, მოსახლეობის სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობის ფონზე

შესავალი

2007 წლის 7 დეკემბერს საქართველოს პარლამენტმა საგადასახადო კოდექსში შეიტანა რიგი ცვლილებები, მათ შორის გაუქმდა 20%-იანი სოციალური გადასახადი და საშემოსავლო გადასახადი გაიზარდა 12 პროცენტიდან  25 პროცენტამდე. კანონი ამოქმედდა 2008 წლის 1 იანვრიდან და ძალაში იქნება აღნიშნული წლის ბოლომდე. ამასთანავე მთავრობას დაევალა 2008 წლის 15 მაისამდე წარედგინა 5 წლის განმავლობაში სოციალური გადასახადის ეტაპობრივად შემცირების საკანონმდებლო წინადადებები, რომელიც 25 პროცენტიან განაკვეთს შეამცირებდა 15 პროცენტამდე.
საშემოსავლო გადასახადის ამგვარი ცვლილება მძიმე ტვირთად დააწვა თითოეულ დასაქმებულს, რამაც გამოიწვია მათი გულისწყრომა. მთავრობის მტკიცებით სოციალური გადასახადის (20%) გაუქმებითა და საშემოსავლო გადასახადის 12 პროცენტიდან 25 პროცენტამდე გაზრდით, პირიქით რამოდენიმე პროცენტით შეამცირა საგადასახადო ტვირთი. მეორეს მხრივ 25 პროცენტიანი საშემოსავლო გადასახადის მხოლოდ წლის ბოლომდე დატოვებითა და ზემოთ ხსენებული 5 წლიანი საკანონმდებლო წინადადებების შემუშავების აუცილებლობით, ფაქტობრივად აღიარა ახალი საშემოსავლო გადასახადის მაღალი საპროცენტო განაკვეთი. იბადება კითხვა, რეალობაში თუ ვის შეუმცირა გადასახადის განაკვეთი და ვინ უფრო მართალია ამ დავაში მთავრობა თუ ხალხი. ამისათვის დაგვჭირდება სოციალური და საშემოსავლო გადასახადების უფრო ღრმა გააზრება და თითოეულ შემთხვევაში გადასახადის გადამხდელისა და დაბეგვრის ობიექტის წარმოსახვა.
სოციალური გადასახადის შემთხვევაში გადასახადის გადამხდელად ითვლება: დამქირავებელი, საწარმო ან მეწარმე ფიზიკური პირი, რომელიც საქართველოში გაწეულ მომსახურებას უნაზღაურებს საგადასახადო ორგანოში გადამხდელად არარეგისტრირებულ ფიზიკურ პირებს. სოციალური გადასახადით დაბეგვრის ობიექტია ხელფასი, მომსახურების გაწევისათვის გადახდილი საზღაური ან სარგებელი. სოციალური გადასახადის განაკვეთი შეადგენდა დაბეგვრის ობიექტის 20 პროცენტს. საშემოსავლო გადასახადის მიხედვით გადასახადის გადამხდელია რეზიდენტი და არარეზიდენტი ფიზიკური პირი და დაბეგვრის ობიექტია ფიზიკური პირის დასაბეგრი შემოსავალი, რომელიც არსებული კანონმდებლობით იბეგრება 25 პროცენტით. აქედან გამომდინარე ძნელი მისახვედი არ არის თუ რა განსხვავებაა ამ ორ გადასახადს შორის. საშემოსავლო გადასახადის შემთხვევაში გადასახადს იხდის დასაქმებული, ხოლო სოციალური გადასახადის შემთხვევაში დამსაქმებელი. სწორედ ეს არის პასუხი კითხვაზე თუ ვისთვის შემცირდა და ვისთვის გაიზარდა გადასახადის განაკვეთი საშემოსავლო გადასახადის ცვლილებითა და სოციალური გადასახადის გაუქმებით.

მიუხედავად ამისა საგადასახადო კოდექსის ამდაგვარმა ცვლილებამ დამატებითი პრობლემები წარმოშვა დასაქმებულებსა და დამსაქმებლებს შორის, რადგან დამსაქმებლები ვერ უზრუნველყოფენ ხელფასის მომატებას სასურველ რეალურ შემოსავლამდე და ხელფასის ეტაპობრივად ზრდის მიუხედავად, მაინც არ იძლევა დიდ ეფექტს, რადგან გაზრდილ ხელფასს აკლდება გაზრდილი საპროცენტო თანხა, რომელიც ხელფასის 1/4 შეადგენს. უფრო რთული სიტუაციაა სახელმწიფო სექტორში, სადაც დაბალანაზღაურებადი საბიუჟეტო სექტორის წარმომადგენლები იხდიან ისედაც მიზერული, საარსებო მინიმუმს ქვევით არსებული ხელფასის 25 პროცენტს. ამ პრობლემას ისიც ამძიმებს, რომ მოსახლეობა ვერ იღებს არაპირდაპირი სახით, თავის მიერ გადახდილ გადასახადს და თავიდან უწევს დარჩენილი ხელფასით საკუთარი და ოჟახის წევრების სოციალური სფეროების დაფინანსება, ისეთის როგორიცაა განათლება, ჟანდაცვა და ა.შ. აქედან გამომდინარე დასაქმებულთა უმრავლესობასაც კი არ აქვს საშუალება, რომ მიიღოს სათანადო სამედიცინო მომსახურება ან შეიძინოს სამედიცინო დაზღვევა, რაც სახელმწიფოს აყენებს ცალმხრივი მოსარგებლის როლში.
ამ ცვლილებების ფონზე იბადება კითხვები: თუ რატომ მოახდინა მთავრობამ საშემოსავლო გადასახადის ამდაგვარი ცვლილება? რა ეკონომიკურ ეფექტი აქვს და რა გალენა ექნება მას დამსაქმებლებსა და დასაქმებულებზე? როგორი უნდა იყოს სოციალური გადასახადი და რას უნდა ხმარდებოდეს იგი?

ექსპერტთა შეხედულებანი

საკითხის უფრო ძირეულად შესწავლისა და არგუმენტის მეტი დამაჟერებლობისათვის გავეცანით ეკონომიკის ექსპერტების აზრს არსებული საშემოსავლო გადასახადის ეფექტიანობასთან დაკავშირებით.
პარლამენტის წევრს, ეკონომიკის მეცნიერებათა დოქტორს, პროფესორ ვლადიმერ პაპავას მიაჩნია, რომ 25 პროცენტიანი საშემოსავლო გადასახადი მძიმე ტვირთად დააწვა პირველ რიგში დასაქმებულს და ქვეყანას შედეგად მოუტანა არააღრიცხული ხელფასების ოდენობის ზრდა.
ვლადიმერ პაპავას აზრით, 2007 წლის დასაწყისში პრეზიდენტმა თავის ყოველწლიურ გამოსვლაში აღნიშნა, რომ საგადასახადო სისტემა კიდევ უფრო უნდა გამარტივებულიყო და სოციალური და საშემოსავლო გადასახადი გაერთიანებულიყო, იმ არგუმენტით რომ სოციალური გადასახადის 20 პროცენტი და საშემოსავლო გადასახადის 12 პროცენტი “ჟამში” იძლეოდა 32 პროცენტს და ამის ნაცვლად დაედგინათ 25 პროცენტიანი საშემოსავლო გადასახადი. “ფაქტიურად ეს ორი გადასახადი სულ სხვადასხვა გადასახადია და განსხვავებული ბაზიდან გაიანგარიშება, ამიტომ მათი გაერთიანება, მით უფრო დაჟამება უბრალოდ შეუძლებელია. 20 პროცენტს 12 პროცენტი არ ემატება იმიტომ რომ 20 სხვა ბაზიდან გაიანგარიშება, ხოლო 12 პროცენტი სხვა ბაზიდან და 20-ის და 12-ის ერთობლივი საგადასახადო ტვირთი არის 27 პროცენტი და არა 32. ამ გადაწყვეტილებამ 27 პროცენტიანი საგადასახადო ტვირთი შეამცირა 2 პროცენტული პუნქტით და ეს ყველაფერი დააკისრა დაქირავებულს. ამით სოციალური გადასახადი გაუუქმა ბიზნესს”.
პაპავას მიაჩნია, რომ სოციალური გადასახადის გაუქმება არანაირი კომპენსაცია არ არის დაქირავებულისათვის იმიტომ, რომ ამ გადასახადს იხდიდა დამსაქმებელი და 12-დან 25 პროცენტამდე საშემოსავლო გადასახადის გაზრდამ დაქირავებულისათვის 2-ჟერ და უფრო მეტად დაამძიმა საგადასახადო ტვირთი. ამავდროულად ხაზი გაესვა იმასაც, რომ კომპენსაცია მოხდა საბიუჟეტო სექტორში ანუ საბიუჟეტო სექტორი სოციალური გადასახადის გადახდას ახორციელებს ერთი ჟიბიდან მეორეში გადატანის პრინციპით, რაც მხოლოდ ბუღალტრულ გატარებას ნიშნავს.
“საშემოსავლო გადასახადის 12-დან 25 პროცენტამდე გაზრდის პირობებში, ხელისუფლებამ მიიღო გადაწყვეტილება, რომ საბიუჟეტო სექტორში გაზრდილიყო ხელფასები ანუ გაზრდილიყო ნომინალში ხელფასები ისე, რომ ფაქტობრივად აღებული თანხა 25 პროცენტიანი საშემოსავლო გადასახადზე გადასვლის შემდეგ ზუსტად იგივე ყოფილიყო, რაც 12 პროცენტიანი გადასახადის შემთხვევაში. აქედან გამომდინარე საბიუჟეტო სექტორში დასაქმებულებმა ხელზე აიღეს ზუსტად იგივე თანხა, მაგრამ ამავდროულად საბიუჟეტო სექტორში დაქირავებულებს სხვა გადასახადი დაემუქრა, რაც ბევრისათვის ყურადღების მიღმა დარჩა. საქმე ეხება ქონების გადასახადს, ცნობილია თუ ოჟახის წლიური შემოსავალი არ აღემატება 40000 ლარს, მაშინ ის არ იხდის ქონების გადასახადს, მაგრამ თუ მისი შემოსავალი აღემატება 40000 ლარს ამ შემთხვევაში შემოდის გადასახადის პროგრესირებადი სისტემა, რომელიც იწყება 0,02 პროცენტული განაკვეთის პუნქტიდან და ეს გადასახადი მატულობს უძრავ ქონებაზე იმისდა მიხედვით, თუ რამდენი არის ოჟახის წლიური შემოსავალი. შემოსავალი ითვლება დარიცხული ხელფასიდან და არა ხელზე აღებულით. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ როცა საბიუჟეტო სექტორში გაზარდეს ხელფასები, დაქირავებულებმა ხელზე იგივე თანხა აიღეს, რადგან მათ დაერიცხათ უფრო მეტი იმიტომ, რომ 12-დან 25 პროცენტზე გადასვლის კომპენსაცია მიეცათ მოსახლეობისათვის. დარიცხვის გაზრდამ გამოიწვია ოჟახის შემოსავლის ხელოვნურად გაზრდა. საბიუჟეტო სექტორში დასაქმებულთა ხელფასების ასეთი ზრდის შემთხვევაში მათ შეიცვალეს შკალის ადგილმდებარეობა, ზოგიერთს გაუხდა 40000 ლარზე მეტი. ასევე აქედან გამომდინარე ეს მაინც უმტკივნეულოდ არ დარჩა და დაქირავებულები სხვა კუთხით დაიბეგრენ ისე, რომ მათი შემოსავლები არ გაზრდილა. ეს რაც შეეხება საბიუჟეტო სექტორს. ზუსტად იგივე ეხება ქონების გადასახადთან მიმართებაში კერძო სექტორსაც. კერძო სექტორში სოციალური გადასახადის გათავისუფლებით მიღებული დამატებითი შემოსავალი ყველა მეწარმეს არ გამოუყენებია დაქირავებულთა შრომის ანაზღაურების კომპენსაციისათვის, რადგან მათი ნება იყო როგორ განკარგავდა მას: მოახდენდა ხელფასის გაზრდას თუ დაიქირავებდა დამატებით მუშახელს ან მოიხმარდა პირადი დანიშნულებით. იმავდროულად მოხდა ის, რომ დღეს ძალიან ბევრ დაქირავებულს არ აწყობს მისი ხელფასი იყოს ბოლომდე ლეგალური, იმიტომ რომ თუ მისი ხელფასი იქნება ბოლომდე ლეგალური, მაშინ მან უნდა გადაიხადოს ხელფასის 25 პროცენტი. ამიტომ დაქირავებული და დამქირავებელი შედიან გარიგებაში, ხელფასს აფიქსირებენ ნაკლებს, იმ ნაკლებიდან დაქირავებული იხდის 25 პროცენტს, ხოლო არაფორმალური სიტყვიერი კონტრაქტიდან დამქირავებელი უხდის დაქირავებულს ხელფასს, რომელიც საერთოდ არაფრით არ იბეგრება. საშემოსავლო გადასახადის ცვლილებამ სწორედ ასეთ უარყოფით ეფექტს შეუწყო ხელი”.
ვლადიმერ პაპავამ წარმოგვიდგინა ასევე ხედვა სოციალურ და საშემოსავლო გადასახადებთან დაკავშირებით. მისი თქმით სოციალური გადასახადის განსხვავებული მოდელი არსებობს სხვადასხვა ქვეყანაში, ზოგ ქვეყანაში სოციალური გადასახადი მიბმულია სპეციალურ სოციალურ ფონდებთან, პენსიებთან ან სხვა სოციალურ გასაცემლებთან, ზოგან კი ამ თანხების პირდაპირი აკუმულირება ხდება სახელმწიფო ბიუჟეტში. “ამასთან ერთად ეკონომიკურ თეორიაში ცნობილია, რომ სოციალური გადასახადი ითვლება როგორც ბიზნესის განვითარების შემაფერხებელი ფაქტორი, იმიტომ რომ სოციალური გადასახადი ეს არის ის ტვირთი, როდესაც დამსაქმებელს არ აწყობს გაზარდოს ხელფასები და დამატებით შექმნას სამუშაო ადგილები, რადგან თუ იგი დაასაქმებს ხალხს დამატებით უნდა გადაიხადოს სოციალური გადასახადი. ამიტომ ეკონომიკურ თეორიაში არც თუ ისე იშვიათად იმასაც კი ხაზს უსვამენ, რომ სოციალური გადასახადი იყოს ან ძალიან მცირე ან საერთოდ არ იყოს”.
ამასთან ერთად მან დასძინა, რომ ქვეყანაში საშემოსავლო გადასახადის არსებობის შემთხვევაში იგი არ უნდა იყოს მიბმული რაიმე კონკრეტულ ხარჟებს და იგი ისევე უნდა იყრიდეს თავს ბიჟეტში როგორც დამატებული ღირებულების გადასახადი, საშემოსავლო გადასახადი, მოგების გადასახადი, ქონების გადასახადი და ა.შ., რადგან ბიუჟეტი არის ერთწლიანი კანონი, რომელიც დგება არსებული პრობლემებიდან გამომდინარე პრიორიტეტების შესაბამისად. “როცა პარლამენტში იხილებოდა 20 პროცენტიანი სოციალური გადასახადის გაუქმება და საშემოსავლო გადასახადის 12 პროცენტიდან 25 პროცენტზე გადასვლა, დავაყენე წინადადება, რომ არ შეცვლილიყო 12 პროცენტიანი საშემოსავლო გადასახადი, ხოლო სოციალური გადასახადი 20 პროცენტიდან დაგვეყვანა 12 პროცენტამდე. 8 პროცენტული პუნქტით სოციალური გადასახადის შემცირება საკმაოდ კარგი შეღავათი იქნებოდა დამქირავებლისათვის და ბიუჟეტის თანადაფინანსებაში გამოვიდოდა თანაბარი თანადაფინანსებით, ანუ თავისი ხელფასის 12 პროცენტს გადაიხდიდა დაქირავებული და გაცემულ ხელფასზე 12 პროცენტს დაარიცხავდა დამქირავებელი. ამით მათი თანამომაწილეობა გათანაბრდებოდა, მაგრამ წინადადება არ იქნა მიღებული”. 
საზოგადოებრივი პროექტების ცენტრის გამგეობის თავმჟდომარეს გია ხუხაშვილს მიაჩნია, რომ მთავრობამ სოციალური გადასახადის გაუქმებითა და საშემოსავლო გადასახადის 12 პროცენტიდან 25 პროცენტამდე გაზრდით, გადასახადის მთელი ტვირთი გადაიტანა დამსაქმებლიდან დასაქმებულზე, რამაც მაინც ვერ შეძლო რეალური ხელფასების ჩრდილიდან გამოყვანა.
გია ხუხაშვილმა აღნიშნა, რომ საშემოსავლო და სოციალური გადასახადები თავისი ბუნებით იყო ორი სხვადასხვა გადასახადი. საშემოსავლო გადასახადის გადახდის ვალდებულება იყო დასაქმებულზე, ხოლო სოციალურის კი დამსაქმებელზე. “დღეს მთლიანად ამ გადასახადის ტვირთი დააწვა დასაქმებულს და ბუნებრივია ამან გამოიწვია რიგი პრობლემები, რომლის შედეგები დღეს სახეზეა. როდესაც მთავრობა ამტკიდებდა, რომ ამ ცვლილებით მათ მოახდინეს გადასახადის გამარტივება და საპროცენტო განაკვეთის 7-8 პროცენტით შემცირება ანუ შეამცირა ჟამური გადასახადი, ეს მთლად ასე არ არის. რეალურად სხვაობა არის ძალიან მცირე, იმ ძველ ჟამურ გადასახადსა და ამ ახალ საშემოსავლო გადასახადს შორის, პრაქტიკულად ნულოვანი. რაც შეეხება სხვა შედეგებს ამან იქონია უარყოფითი ეფექტი, რადგან ძალიან ბევრგან არ მოხდა რეალურად ხელფასების გაზრდა, რადგან დამსაქმებლები არჩვანის წინასე იყვნენ აბსოლიტურად თავისუფლები. მოგეხსენებათ რომ, საქართველოში ხელფასები გარკვეულწილად ჟერ კიდევ ჩრდილშია მოქცეული. იმისათვის, რომ ჩრდილიდან მომხდარიყო გამოსვლა ბევრად უფრო სერიოზული ნაბიჟები იყო გადასადგმელი და არა ის რომ ჟამური გადასახადი უმნიშვნელო პროცენტით შეემცირებიათ. აქედან გამომდინარე 2.5-3 პროცენტიანი სხვაობა რეალურ ეფექტს, თუნდაც ხელფასების ლეგალიზაციის თვალსაზრისით ვერ მისცემდა ქვეყანას. გარდა ამისა, ამ ყველაფერმა გაურკვევლობაში ჩააგდო ზოგიერთი დამსაქმებელი, რადგან იყო ძალიან ბევრი ტიპის ურთიერთობები, სადაც სოციალური გადასახადი არ გადაიხდებოდა, ეს იქნებოდა სავაჭრო ურთიერთობები, უძრავ ქონებასთან დაკავშირებული ოპერაციები და ა.შ. დღეს თითქოს წერია, რომ გარდამავალი დებულებებით რაღაც კატეგორიებზე 12 პროცენტიანი საშემოსავლო გადასახადია შენარჩუნებული ანუ ისეთ სფეროებზე სადაც ადრე სოციალური გადასახადი არ იბეგრებოდა. თუმცა ეს საკითხი იმდენად ბუნდოვანია, რომ საგადასახადო ორგანოების მხრიდან არის მცდელობა, რომ ფაქტიურად იმ სეგმენტში დააკისრონ 25 პროცენტიანი საშემოსავლო გადასახადი. ყველაფერთან ერთად ასეთი პრობლემებიც გაჩნდა და გარკვეულ სფეროებში ფაქტიურად მოხდა გადასახადის ზრდა”.
გია ხუხაშვილი ხელისუფლებას ურჩევს, რომ საგადასახადო სისტემაში დაცული იყოს პარიტეტი დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის, რაც გამოიხატება მათი უფლებების გათანაბრებით, რადგან დღეისათვის დასაქმებული წარმოდგენილია, როგორც უუფლებო მხარე და მათ შორის ბალანსი მთლიანდ მოშლილია  არსებული შრომითი კოდექსით. “საერთოდ ჩვენ ვხედავთ, რომ ხელისუფლება ცდილობს გააუმჟობესოს დამსაქმებლის მდგომარეობა არა ინსტიტუციური თვალსაზრისით, გადასახადების შემცირებისა და ადმინისტრირების გაუმჟობესებით,  არამედ დამსაქმებლისათვის გარკვეული შეღავათების მიცემით დასაქმებულის ხარჟზე. ამაზე მეტყველებს იგივე შრომის კოდექსი, ჩვენ ძალიან კარგად ვიცით თუ რამდენად დაუცველია დასაქმებული. ამ კოდექსში თავის დროზე ისეთი ტერმინოლოგია იყო გამოყენებული, რომ დამსაქმებელი და დასაქმებული მოხსენიებული იყო როგორც დამქირავებელი და დაქირავებული. შემდგომ როდესაც მიხვდნენ, რომ ეს ისე ჯღერდა როგორც პრინციპში რეალურ შინაარს ასახავდა, იგი ტერმინის დონეზე შეიცვალა, მაგრამ მისი არსი რეალურად იგივე დარჩა. ამ კოდექსის არსიც იმაში მდგომარეობს, რომ გააუმჟობესონ დამსაქმებლის პირობები დასაქმებულის ხარჟზე. თუმცა რეალურად ესეც ვერ იძლევა ეფექტს, იმიტომ რომ მეორეს მხრივ სამართლებრივი სივრცე იმდენად ცუდია, რომ საბოლოო ჟამში ამ ნაბიჟებით ზარალდება, როგორც დასაქმებული ასევე დამსაქმებელი. დამსაქმებელიც მაინდამაინც ამით ვერაფერს ვერ იგებს”.
ხუხაშვილმა სამომავლოდ საქართველოში ეკონომიკის განვითარების მთავარ საწინდრად, პირველ ეტაპზე ლიბერალური საგადასახადო პოლიტიკის შემოღება მიიჩნია, რომელიც გარდამავალი პერიოდის შემდეგ შესაძლებელია, რომ ეტაპობრივად შეიცვალოს. მისი აზრით უნდა მოხდეს საშემოსავლო გადასახადის გაყოფა საშემოსავლო და სოციალურ გადასახადებად, რომელთაც ექნებათ დაბალი საპროცენტო განაკვეთი. “სოციალური გადასახადის გაუქმება, გამომდინარე იქიდან, რომ გადახდის ვალდებულება იყო მეწარმეზე იყო დიდი შეცდომა. თუ ვინმეს უნდოდა გადასახადების შემცირება, კი არ უნდა გაეუქმებინა ეს გადასახადი და საშემოსავლოსთან კი არ უნდა გაეერთიანებია და მთელი ტვირთი დასაქმებულზე კი არ უნდა გადაეტანა, არამედ უბრალოდ უნდა შეემცირებია. ეკონომიკის განვითარების ამ ეტაპზე, რომ გამოვიყვანოთ ჩრდილიდან ხელფასები, უნდა გაიყოს საშემოსავლო გადასახადი. იმისათვის რომ სოციალური ფონდები იყოს შევსებული, საშემოსავლო გადასახადი შესაძლებელია იყოს 5-7 პროცენტის ფარგლებში, ხოლო სოციალური გადასახადი კი 10-15 პროცენტის პარგლებში. ეს მოგვცემს ამ გადასახადების ჩრდილიდან გამოსვლის რეალურ ეფექტს. იგი იქნება შეღავათი როგორც დასაქმებულის, ასევე დამსაქმებლისათვის. ამასთანავე სერიოზულად უნდა იყოს გადახედილი შრომის კოდექსი, ურთიერთობების ის სისტემა დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის, რომელიც დღეს არსებობს და ეს ურთიერთობები კონტრაქტის სახით აუცილებლად უნდა იყოს ქაღალდზე გადატანილი”. 
    
  
დასკვნა

არსებული საშემოსავლო გადასახადის ანალიზმა დაგვანახა, რომ 2007 წლის 7 დეკემბერს საქართველოს პარლამენტის მიერ საგადასახადო კოდექსში შეტანილმა ცვლილებამ, რომლის შედეგადაც მოხდა 20 პროცენტიანი სოციალური გადასახის გაუქმება და საშემოსავლო გადასახადის 12 პროცენტიდან 25 პროცენტამდე გაზრდა, იქონია უარყოფითი ეფექტი რაც შემდეგში მდგომარეობს:
- 25 პროცენტიანი საშემოსავლო გადასახადის შემოღებით გადასახადის მთელი ტვირთი დააწვა დასაქმებულს. საბიუჟეტო სექტორში ხელფასების ზრდით შენარჩუნდა რეალური შემოსავლის ოდენობა, ხოლო არასაბიუჟეტო სექტორში არ მოხდა ხელფასების სათანადო ზრდა, რამაც გამოიწვია დასაქმებულთათვის ხელფასების შემცირება და მზარდი ფასების ფონზე მათი სოციალური ფონის გაუარესება;
- საშემოსავლო გადასახადის ამგვარმა ცვლილებამ საგრძნობლად არ შეამცირა საგადასახადო ტვირთი, რადგანაც არსებული 25 პროცენტიანი საშემოსავლო გადასახადი მხოლოდ 2,5 პროცენტულ პუნქტიან შეღავათს იძლევა, 20 პროცენტიანი სოციალური და 12 პროცენტიანი საშემოსავლო გადასახადების “ჟამური” განაკვეთის ფონზე. ის არგუმენტი, რომ არსებული საშემოსავლო გადასახადის შემოღებით, ზოგადად გადასახადი 7 პროცენტით შემცირდა არ შეესაბამება სინამდვილეს, რადგან სოციალური გადასახადის 20 პროცენტი არ ემატება საშემოსავლო გადასახადის 12 პროცენტს, რადგანაც მათი გაანგარიშება ხდება სხვადასხვა ბაზიდან;
- არსებულმა საშემოსავლო გადასახადის შემოღებამ გამოიწვია რიგი სუბიექტისათვის გადასახადების ზრდა. საშემოსავლო გადასახადის მიზეზით გამოწვეულმა ხელფასების ზრდამ საბიუჟეტო სექტორში დასაქმებულებს დააკისრა ქონების გადასახადის გადახდა, რაც განპირობებული იქნა ოჟახის შემოსავლის ფიქტიური ზრდით და რომელიც გახდა მიზეზი ოჟახის შემოსავლის ფაქტიური შემცირების. გარდა ამისა, როგორც ზემოთ იყო აღნიშნული არსებობდა ძალიან ბევრი ტიპის ურთიერთობები, რომელიც გათავისუფლებული იყო სოციალური გადასახადისაგან, მაგრამ დღევანდელი პირობებში იგი იმყოფება ბუნდოვან მდგომარეობაში და არის მცდელობა, რომ ამ სუბიექტებს დააკისრონ 25 პროცენტიანი საშემოსავლო გადასახადის გადახდა;
- სოციალური და საშემოსავლო გადასახადების გაერთიანება არ აღმოჩნდა საკმარისი სტიმული ბიზნესის გაფართოებისა და ხელფასების ზრდის და ვერ შეძლო დასაქმებულთა ხელფასების ჩრდილიდან გამოყვანა.

ყოველივე აქედან გამომდინარე, როგორც ზემოთ ხსენებულმა ეკონომკის ექსპერტებმა ერთხმად აღნიშნეს, უმჟობესი იქნება არსებული საშემოსავლო გადასახადის ორ ნაწილად გაყოფა – სოციალურ და საშემოსავლო გადასახადებად, რაც შესაძლებელს გახდის, რომ დასაქმებულებს მოეხსნათ გადასახადის ცალმხრივი ტვირთი და დამსაქმებლებმაც რეალურად შეიგრძნონ გადასახადის შემცირების ეფექტი, რაც მომავალში აისახება ბიზნესის განვითარებაზე, ახალი სამუშაო ადგილების შექმნითა და ხელფასების მომატებით.